ΛΟΑΤΚΙΑ+ Κοινότητα και Κορωνοϊός

Γράφει η Ελευθερία Βλάχου


Νέα έρευνα που διεξήχθη από το «Queer Voices Heard» αποκαλύπτει ότι το 57% της ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητας πιστεύει ότι οι ζωές τους θα επηρεαστούν αρνητικά τους επόμενους έξι μήνες από το ξέσπασμα του κορωνοϊού, όπως αναφέρεται στους «Gay Times»[1]. Ένας τέτοιος προβληματισμός θα θέλαμε ανώδυνα να διαψευστεί, ωστόσο, η επικρατούσα συνθήκη αποδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι η κοινότητα επιφορτίζεται άδικα με πολλαπλά βάρη και ανισότητες. Στην ερώτηση γιατί η καραντίνα και ο περιορισμός λόγω κορωνοιού επηρεάζουν αρνητικά ειδικά την LGBTQIA+ κοινότητα, αντλούμε την πηγή της απάντησής μας από τον συνδυασμό ποικίλων διαφορετικών φαινομένων:

1. Περιορίζεται η κοινωνικοποίηση σε ζωτικά υποστηρικτικά δίκτυα

Ενώ όλοι πλήττονται από το μειωμένο κοινωνικό κεφάλαιο, τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητας επιβαρύνονται δυσανάλογα, καθώς αποκόπτονται από τους βασικούς πυλώνες κοινωνικοποίησης, εντός των οποίων νιώθουν πληρότητα και ελευθερία. Είτε πρόκειται για κάποια ακτιβιστική οργάνωση, ένα γκρουπ συνομηλίκων ή μία δραστηριότητα που προήγε την ελεύθερη σεξουαλική έκφραση και το αίσθημα του ανήκειν και της αποδοχής, οι συναναστροφές αυτές τώρα εκλείπουν, επιφορτίζοντας περαιτέρω τον ψυχισμό των μελών. Το ζήτημα περιπλέκεται, καθώς περιορίζεται και η χρήση εφαρμογών, όπως το Grindr, μόνη διέξοδος[2] για πολλά μέλη της κοινότητας. Η αποξένωση είναι πιο εμφανής στα ηλικιωμένα κουίρ άτομα, όπως, επίσης και σε εκείνα που δεν έχουν ακόμη εξωτερικεύσει την σεξουαλικότητά τους, με αποτέλεσμα να υποβάλλονται σε μία διαδικασία μόνιμης υποκριτικής και απόκρυψης της πραγματικής τους ταυτότητας. Ενώ κάποια οφείλουν να συμβιώνουν με άτομα τα οποία δεν έχουν επίγνωση των ταυτοτήτων τους και να ‘μένουν στην ντουλάπα’ απαρνούμενα την φύση τους, κάποια άλλα μπορεί να αναγκάζονται να υπομένουν ένα ασφυκτικό κλίμα που τους στερεί το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης απορρίπτοντας την σεξουαλικότητά τους και μη παρέχοντας ένα περιβάλλον άνεσης και συμπερίληψης. Είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην ανάπτυξη καταθλιπτικής και αγχώδους συμπτωματολογίας, καθώς το αίσθημα της κοινωνικής ανυπαρξίας και απόρριψης εσωτερικεύεται, και πιο επιρρεπή στα ενδεχόμενα κατάχρησης ουσιών, αυτό-τραυματισμού ή αυτοκτονικότητας[3].



εικόνα από Antivirus magazine

2. Αυξάνονται τα κρούσματα έμφυλης ενδοοικογενειακής βίας

Τα κρούσματα έμφυλης ενδοοικογενειακής βίας αυξάνονται ραγδαία σε παγκόσμια κλίμακα και πλήττουν ιδιαίτερα τα μέλη της κοινότητας, που εξαναγκάζονται εκ των συνθηκών να είναι περιορισμένα σε ένα μη υποστηρικτικό, εν δυνάμει κακοποιητικό, περιβάλλον. Από την χρήση άτοπων, λανθασμένων αντωνυμιών (misgendering) και την άκομψη φρασεολογία, τον λεκτικό προπηλακισμό και συνεχή λοιδορία, τις απειλές και τους ψυχολογικούς εκβιασμούς μέχρι την σωματική βία ή την απειλή αυτής, η κακοποίηση που σχετίζεται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή/και την ταυτότητα φύλου μπορεί να λάβει ολέθριες διαστάσεις, ειδικά εάν τοποθετηθεί στο πλαίσιο της περιορισμένης κινητικότητας. Σε εθνικό επίπεδο, η πανελλήνια γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης ΛΟΑΤΚΙΑ+ ατόμων και περιβάλλοντος τους 11528 δηλώνει[4] πρόσφατα στο Antivirus Magazine ότι λαμβάνει συχνά αιτήματα για τη διαχείριση των κακοποιητικών σχολίων και των απειλών που ακούγονται μέσα στο σπίτι. Αναφέρεται ότι η πλειονότητα των κλήσεων προέρχεται από την επαρχία, όπου παραδοσιακά επικρατεί μεγαλύτερη καταπίεση και πολύ λίγες διέξοδοι ελεύθερης σεξουαλικής έκφρασης, ενώ τα ΛΟΑΤΚΙΑ+ άτομα κάνουν λόγο για ψυχολογική και λεκτική κακοποίηση, εκφοβισμό για την σωματική τους ακεραιότητα, καθώς και την απειλή διωγμού από το σπίτι.

3. Εντείνονται οι δυσμενείς επιπτώσεις της έμφυλης βίας

Σε πολλές περιπτώσεις ανά τον κόσμο οι απειλές αυτές γίνονται πραγματικότητα, όπως μαρτυρούν οι δεκάδες καταγγελίες σε οργανισμούς που βοηθούν ΛΟΑΤΚΙΑ+ θύματα ενδοοικογενειακής βίας. «Είσαι νεκρή για μένα», ήταν οι τελευταίες λέξεις που άκουσε ένα κορίτσι την περασμένη εβδομάδα, καθώς οι σακούλες με τα ρούχα της ρίχτηκαν στο δρόμο από τους γονείς της, δήλωσε μια youth worker από το Albert Kennedy Trust στο BuzzFeed News, στο πλαίσιο μίας σειράς συνεντεύξεων από οργανισμούς που βοηθούν τα ΛΟΑΤΚΙΑ+ θύματα της ενδοοικογενειακής βίας[5]. Προκύπτει ότι οι φιλανθρωπικές οργανώσεις και δομές φιλοξενίας δεν επαρκούν και συχνά απειλούνται με υποχρηματοδότηση και κλείσιμο, με αποτέλεσμα μέλη της κοινότητας να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να μείνουν απροστάτευτα από καταστάσεις βίας, εγκλημάτων μίσους, και ιδίως διωγμού από το σπίτι. Παράλληλα, σημειώνονται περιστατικά ατόμων που μένουν άστεγα, επιλέγουν να κοιμούνται στο δρόμο από το να αναζητήσουν βοήθεια σε κάποιο κέντρο, είτε εξαιτίας προηγούμενης κακοποιητικής εμπειρίας, είτε λόγω πιθανής απουσίας ειδικού κέντρου για ΛΟΑΤΚΙΑ+ άτομα[6]. Ακόμη, άλλα μέλη της κοινότητας επιδίδονται στην σεξουαλική εργασία, το γνωστό "σεξ επιβίωσης" προκειμένου να απεγκλωβιστούν από την ενδοοικογενειακή καταπίεση. Επί πανδημίας, το “σεξ επιβίωσης” περιλαμβάνει την εύρεση συντρόφων μέσω εφαρμογών, όπως το Grindr, που είναι πρόθυμοι να τα αφήσουν να διανυκτερεύσουν, με αντάλλαγμα μία σεξουαλική υπηρεσία, και παραγνωρίζοντας, προφανώς, τις επίσημες συστάσεις για κοινωνική απόσταση και περιορισμένη επαφή, μέτρα προστασίας από τον ιό. Ωστόσο, το φαινόμενο αυτό δεν βρίσκει εξαπίνης την κοινότητα. Ανέκαθεν, ο εξοστρακισμός από το οικογενειακό περιβάλλον λόγω της έμφυλης αδικίας, εξωθούσε πολλά μέλη της κοινότητας στην εργασία στο σεξ, κυρίως για βιοπορισμό. Παρόλα αυτά, η κρίση του κορωνοιού κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τους ΛΟΑΤΚΙΑ+ εργαζόμενους στο σεξ[7], όπως ενισχύει και τις εκκλήσεις για βοήθεια. «Οι εργαζόμενες και οι εργαζόμενοι στο σεξ, η μεγάλη πλειονότητα των οποίων αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα βιοπορισμού» αναφέρει η Άννα Κουρουπού, διευθύντρια του Red Umbrella Athens (RUA) δεν έχουν κανένα εργασιακό δικαίωμα ούτε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη» και παρακαλεί “να μην αποφασίσουν για άλλη μία φορά οι διακρίσεις ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει»[8].

4. Επιτείνεται η δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας

Την ανησυχία για τις επιπρόσθετες ανισότητες που αντιμετωπίζουν τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητας εν μέσω της πανδημίας συμμερίζεται[9] και η Michelle Bachelet, Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα[10], υπογραμμίζοντας τον συνήθη στιγματισμό και διάκριση αναφορικά με την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείες, την ποιότητα και την διαθεσιμότητα της υγειονομικής περίθαλψης για τα κουίρ άτομα. Σε καθεστώτα, μάλιστα, που ποινικοποιούν τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις[11] ή που στοχοποιούν τα τρανς άτομα λόγω της ταυτότητας ή της έκφρασης του φύλου τους, επιδεινώνονται τα αρνητικά αποτελέσματα για την υγεία των ΛΟΑΤΚΙΑ+ ατόμων, καθώς ενδέχεται να μην έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης λόγω φόβου σύλληψης, βίας ή στίγματος. Στις χώρες δε όπου η ομοφυλοφιλία θεωρείται αδίκημα που τιμωρείται με θανατική ποινή ή συγκεντρώνει το μένος των κρατικών φορέων και δαιμονοποιείται από την επίσημη θρησκεία, η ύπαρξη ενός απειλητικού για την ζωή ιού φαντάζει λιγότερο επικίνδυνη από την αποκάλυψη της πραγματικής ταυτότητας. Έτσι, κουίρ άτομα με συμπτώματα COVID-19 μπορεί να αποφύγουν τις συμβουλές ή τη φροντίδα μόλις αυτά εμφανιστούν. Αλλά και στις υπόλοιπες χώρες, η ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητα επηρεάζεται δυσανάλογα από τον κορωνοϊό. Αφενός επειδή πολλά μέλη της κοινότητας μπορεί να είναι οροθετικά στον HIV, διαγνωσμένα με AIDS ή να λαμβάνουν ορμονοθεραπεία για φυλομετάβαση, με αποτέλεσμα να είναι πιο ευάλωτα στις επιδράσεις του COVID-19, αφετέρου, διότι πλήττονται περισσότερο από την ανεργία, την οικονομική δυσπραγία, την αστεγία[12] και τις δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης, που συνιστούν τροχοπέδη σε μία εύκολη και άμεση πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Χαρακτηριστικά, και προ-κορωνοϊού το 40% των αστέγων στις ΗΠΑ ήταν νέα μέλη της κοινότητας[13], ενώ τα περισσότερα trans άτομα απασχολούνταν ανασφάλιστα στην βιομηχανία του σεξ[14] ή του θεάματος. Τα κουίρ άτομα έπασχαν περισσότερο από κατάθλιψη ή άλλη ψυχική διαταραχή και δεν λάμβαναν ικανοποιητική ιατρική φροντίδα, ενώ το ενδεχόμενο αυτοκτονικότητας και αυτό-τραυματισμού ήταν 4 φορές υψηλότερο στα μέλη της κοινότητας[15]. Δυστυχώς, μία τέτοια περίοδος κρίσης, δεν αναμένεται παρά να επιδεινώσει τα παραπάνω δεδομένα.



εικόνα από sky news

5. Αναβάλλεται το coming out

Στο πλαίσιο της γενικότερης αβεβαιότητας και ψυχικής πίεσης, οι οργανισμοί που στηρίζουν την κοινότητα προτείνουν αναβολή του coming out ή, εάν κάτι τέτοιο είναι αδύνατον, τον όσο δυνατόν πιο προσεκτικό χειρισμό της κατάστασης. Χαρακτηριστικά, ο Tim Sigsworth, Διευθύνων Σύμβουλος της AKT δήλωσε στο Sky News[16] ότι “αν είσαι ένα νεαρό άτομο και σκέφτεσαι να κάνεις το coming out σου, κάνε μία παύση, μέχρι να λάβεις κατάλληλη στήριξη”, εκφράζοντας την ανησυχία του για το ενδεχόμενο αρνητικής αντίδρασης του περιβάλλοντος. “Δεν μπορείτε να προβλέψετε, σε αυτές τις εντελώς πρωτοφανείς στιγμές, το πώς θα αντιδράσουν οι γονείς σας. Αυτοί, όπως και εσείς, βρίσκονται σε πολύ μεγάλο στρες και μπορεί να μην αντιδρούν θετικά. Σκεφτείτε ότι όλοι μας λένε να μείνουμε σε αποστασιοποίηση, οπότε το να βρεθεί κάποιο άτομο στον δρόμο, πρέπει να είναι το πιο επικίνδυνο πράγμα, για ένα ευάλωτο νέο άτομο αυτή τη στιγμή”, δήλωσε προτείνοντας την παύση οποιαδήποτε απόπειρας εξωτερίκευσης, προκειμένου να αποσοβηθεί το ενδεχόμενο μίας τόσο αρνητικής αντίδρασης που θα εξωθούσε ένα νέο άτομο ευάλωτο στο δρόμο. Την ίδια γραμμή αναμονής και υπομονής καλούνται να κρατήσουν και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα που “βρίσκονται στην ντουλάπα” ενώ συζούν με τις σις-ετεροκανονικές σχέσεις τους, φερ ειπείν ετερόφυλοι γάμοι ή σχέσεις για μη στρέιτ άτομα, τρανς άτομα που δεν είναι out στους συντρόφους τους και άλλες περιπτώσεις.



Angel Mendoza, second left, and Martin Juco, third left, who are transgender and non-binary, stand in line outside a bank during gender-based quarantine restrictions, amidst the outbreak of the coronavirus disease in Bogota, Colombia May 5, 2020.Luisa Gonzalez / Reuters

6. Περιορίζεται η κυκλοφορία των trans, non-binary, gender-non-conforming ατόμων

Μπορεί η περίοδος της μετακίνησης με ταυτόχρονη αποστολή κωδικού να έχει παρέλθει για την Ελλάδα, ωστόσο, κατά την διάρκεια αυτής στη χώρα μας[17] και σε όλα τα μέρη του κόσμου που ακόμη συνεχίζεται, πολλά μέλη της κοινότητας βρίσκονται αντιμέτωπα με μία επιπρόσθετη δυσκολία. Από τον Παναμά μέχρι το Περού, επιβάλλονται περιορισμοί της καραντίνας βάσει φύλου, με κάποιες μέρες της εβδομάδας να επιτρέπεται η κινητικότητα μόνο των ανδρών και άλλες μόνο των γυναικών, ένα μέτρο που εκθέτει σε διακρίσεις και βία τα μέλη της κοινότητας των οποίων η ταυτότητα φύλου ή/και εξωτερική εμφάνιση δεν συνάδουν με το καταγεγραμμένο φύλο που αναγράφεται στα νομικά τους έγγραφα. Ειδικά τα τρανς άτομα, τα GNC (Gender Non Conforming) άτομα ή τα άτομα εν μέσω φυλομετάβασης είναι ευάλωτα μπροστά στην πιθανότητα χλευασμού, πιεστικών ελέγχων, κατηγορίας για πλαστοπροσωπία, ακόμη και κακοποίησης από τις αρχές, και όχι μόνο. Στην Νότια Μπογκοτά, μία τρανς γυναίκα μαχαιρώθηκε από έναν άνδρα που είπε ότι βρισκόταν έξω σε λάθος ημέρα, ενώ στον Παναμά, η Association of Trans People έχει λάβει περισσότερες από 40 καταγγελίες για διακρίσεις από τότε που άρχισαν οι περιορισμοί τον Απρίλιο, αναφέροντας ακόμη προβλήματα κατά την είσοδο σε σούπερ μάρκετ, ή σε φαρμακεία. Τα τρανς άτομα που είναι ανοσοκατεσταλμένα ανησυχούν ακόμη περισσότερο, σύμφωνα με τη διευθύντρια Βίνους Τετζάντα της οργάνωσης, και ορισμένα που ζουν με τον ιό του HIV φοβούνται επιπλέον διακρίσεις λόγω της ασθένειάς τους[18].


7. Εξαπολύεται ρητορική μίσους προς την κοινότητα

Τελικά, το μεγαλύτερο, ίσως, πλήγμα για την ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητα εντοπίζεται στον τομέα της αισχρής παραπληροφόρησης, η οποία καλλιεργεί το έδαφος για την ανάπτυξη πολιτικής ρητορικής μίσους απέναντι στα μέλη της κοινότητας, νομιμοποιώντας και συγκαλύπτοντας την καταπάτηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους. Στην Ουγκάντα, η αστυνομία συλλαμβάνει ΛΟΑΤΚΙΑ+ άτομα με τη δικαιολογία του κορωνοϊού, ενώ πριν από λίγες ημέρες στην Ουκρανία